Šiđanin Milivoj Mauković – začetnik srpskog stripa

Da li ste ikada čuli za večno mladog Šiđanina Milivoja Maukovića? Pozivamo vas da se upoznate sa likom, delom i poreklom umetnika koji se s pravom smatra začetnikom srpskog stripa i umetnikom koji je prvi uveo siluetu u slikanje kod nas.

Prezime Mauković se u Šidu prvi put pominje u popisu priložnika hramu Svetog oca Nikolaja u Šidu iz 1733. godine, gde je zapisan prilog Jovana Maukovića. U popisima Šida iz 1745. i 1746. pominje se Đorđije Mauković, 1750. godine Lazar Mauković šidski knez, a 1758. godine u Šidu se pominju četiri porodične starešine odnosno četiri doma Maukovića: Nićeta, Joksim, Arsenije i Kiril-Ćira. Sin Đorđija Maukovića, Stefan (rođen u Erdutu oko 1725. godine) bio je dugogodišnji sveštenik u Šidu (1749–1782).

Već krajem XVIII veka porodica Kirila Maukovića, odnosno njegovog sina Petra, istakla se kao bogatija, verovatno zahvaljujući zanatu i trgovini. Kirilov unuk Mihail (1799–1854) bio je šnajder. Oženio se 1822. godine Julijanom Petrović (1799-1876) iz Osijeka. U braku su imali Petra (1822-1894), Hristifora (1824-1903), Jovana (1827-1881) i Hristinu (1837-1877). Kuća Mihaila Maukovića se nalazila na početku desne strane današnje Karađorđeve ulice, odmah pored opštinske zgrade (kasnije kuća porodice Blagojević). Treći Mihailov sin Hristifor je nastavio šnajderski zanat svog oca. Sa suprugom Katarinom Forišković je imao Julijanu (1848–1880), Milivoja (1851-1881), Ljubu (1853) udatu za Georgija Stanišića iz Vukovara, Mariju (1860) udatu za Konstantina Jankovića iz Bačke Palanke, i Sofiju (1865–1940) udatu za mesara Isidora Hubera iz Šida.

Milivoj (Hristifora) Mauković je upisao likovnu akademiju u Minhenu 1877. godine. Godinu dana je bio stipendista Zadužbine Jovana i Marije Trandafil. Tokom 1879-1880. godine živeo je u Novom Sadu baveći se ilustratorskim poslom. Vratio se u Šid 1881. godine gde je otvorio svoju knjižaru i štampariju i izdavao ilustrovani šaljivi list „Đavolan“. Ubrzo posle izlaska drugog broja Milivoj Mauković je umro od tuberkuloze 1881. godine.

Milivoj Mauković (1851–1881)

Kao slikar najčešće se ogledao u kompozicijama romantičarske poetike, kao što su „Ded i unuk“ i „Branko i vila“. Sačuvan je njegov nacrt za ikonostas crkve u Moroviću iz 1877. godine. Iako je kratko živeo ostavio je iza sebe velik broj objavljenih karikatura i crteža, ilustracija i nacrta za zaglavlja i korice raznih publikacija u časopisu „Žižan“ (1876), „Radovan“ (1876), „Ilustrovana ratna hronika“ (1877), „Zavičaj“ (1877), „Orao“ (1878), „Abakazemov šaljivi kalendar“ (1878), „Carić“ (1878), „Šaljivi astronom“ (1879-1880), „Starmali“ (1879), „Srpske ilustrovane novine“ (1881), „Đavolan“ (1881), „Javor“, „Srpska zora“ i druge.

U ilustracijama pod kritikom njegovog pera, našlo se niz motiva iz društvenog, malograđanskog života u malom gradu. Bavio se političkom karikaturom i društvenom satirom. Uradio je ilustraciju „Branko i vila“ uz pesmu Branka Radičevića koja je objavljena u listu „Srpska zora“ 1879. godine. Ovaj crtež je pratio govor koji je povodom 25 godina od smrti Branka Radičevića održao Jovan Simonović Čokić u ime srpskog akademskog društva „Zora“ iz Beča. Ovo društvo je imalo veliku ulogu u stvaranju pesnikovog kulta, a sebe je smatralo čuvarem njegovog groba u Beču.

U rubrici „Odgovoriˮ u broju 2/3 od 16. novembra 1881. godine „Đavolana“ data je reklama za ovaj list i ističe se njegova različitost od ostalih listova: „G. Uredniku „Srp. ilustr. novinaˮ, Na Vašu primetbu odgovaramo: da s ove strane Save ima d v a šaljiva lista i to: „Starmaliˮ koji izlazi bez ilustracija i sad „Đavolanˮ koji izlazi sa ilustracijama. O „Zoljiˮ kao šaljivom listu ne može se ni govoriti, jer ona je izlazila kao prilog uz „Frušku goruˮ a sad valjda više i ne izlazi. Što se tiče beogradski šaljivi listova, ti su svi u jedan mah ponikli usljed stranačke borbe, i ne mogu biti od interesa za širu publiku, pošto se najviše svojim raspravama bave, i osim možda jednog „Ćoseˮ svi su ostali upućeni na uzak krug svojih pristalica i na beogradsku publiku. – Iz svega se dakle vidi, da jedan ilustrovan šaljivi list postojati može, a „Đavolanˮ je za sad jedini u nas ilustrovan šaljivi list, te s toga mislimo, da je zaslužio bio da se sa izvesne strane toplije primi“.

Milivoj Mauković se venčao u Moroviću 1877. godine Sofijom Knežević, inače rođenom u Šiđankom. U braku su imali troje dece – Milenka (1878–1878), Ekaterinu (1879–1969) i Hristifora rođenog kao posmrče (1882). Ekaterina Katinka se udala 1899. godine za Emilijana Josifovića, potonjeg protu u Opatovcu. Protu Josifovića ustaše su bacile živog u bunar u parohijskom domu. Nakon toga popadija se vratila u Šid gde je i umrla. Stariji Šiđani se i danas sećaju stare nagluve popadije koja je sedela ispred svoje kuće u centru Šida sa velikom trubom za uvo. Na žalost, Šiđani nisu znali čiju krv ona baštini i kakva sećanja čuva na svoju porodicu i svog vrlog oca.

Manastir Privina glava oko 1875. g. Crtež Milivoja Maukovića (novine „Srbadija“ od 1.2.1876)

Hristifor Mauković, Milivojev sin, pominje se kao pisar u Daruvaru. Nije poznato kada i gde je preminuo. Potomstva je svakako imao, pa sam imao i tu sreću da upoznam jednog potomka prilikom njegove posete muzeju „Ilijanum“. Moram da napomenem da je Milivojeva sestra od strica bila udata za Stefana Lazića direktora Velike srpske pravoslavne gimnazije u Novom Sadu, druga sestra od strica za čuvenog novosadskog Adamovića, dok je njegova tetka Hristina bila udata za Acu Šumanovića (njihov unuk je akademski slikar Sava Šumanović) itd. Milivoj je upravo onaj „ludi rođak“ kojeg su se setili i potom sablaznili Šumanovići i rodbina kada je mlađani Sava izjavio da želi da mu životni poziv bude slikarstvo.

Kuća Milivoja Maukovića je bila u samom centru Šida, preko puta srpsko pravoslavne crkve. Građena je na trećini placa porodice Šumanović. Kuću je nasledila Milivojeva sestra Sofija Huber, a kasnije je prodata porodici Janković. Milivojev prijatelj protojerej bečkerečki Đura Strajić (1857–1915) objavio je 1882. godine u listu „Javor“ pesmu „Spomenak Milivoju Maukoviću“.

Glas publike:
[Ukupno glasača: 1 Prosečna ocena: 5]
Preporučite:

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Broj poseta:

  • 246.269 poseta