Manastir Tvrdoš: Istorija duga milenijum i po

Manastir Tvrdoš se nalazi pored Trebinja, na obali Trebišnjice. Manastir je posvećen Uspenju Presvete Bogorodice. Tokom XVI i XVII vijeka u manastiru su stolovali hercegovački mitropoliti. Najpoznatiji postrižnik ovog manastira je Sveti Vasilije Ostroški i Tvrdoški, koji je odavde prešao pod Ostrog. Tokom svoje istorije duge skoro 1500 godina, manastir je više puta razaran i obnavljan.

Manastir Tvrdoš je manastir Srpske pravoslavne crkve, koji pripada Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj. Manastir je posvećen Uspenju Presvete Bogorodice.

Nalazi se 5 kilometara udaljen od Trebinja, u istoimenom selu, neposredno iznad Trebišnjice. Tvrdoš je tokom svoje duge istorije više puta rušen i obnavljan, bio duhovno i političko središte ovog dijela Hercegovine, ali i zaboravljen.

Prema predanju koje je zabilježio 1701. godine episkop slavonski Stefan Ljubibratić, manastir su podigli car Konstantin i carica Jelena. Čvrste dokaze da je Tvrdoš baš njihova zadužbina nemamo, ali arheološkim istraživanjima 1997. godine otkriveni su ostaci ranohrišćanske bazilike i kasnoantičkih grobnica koje se datuju u IV vijek. Kroz srednji vijek nemamo pomena Tvrdoša ili Trebinjskog manastira.

Drugo predanje pominje obnovu manastira od strane kralja Milutina, ali to treba primiti sa rezervom. Naime, Nićifor Dučić pominje, ali sa sumnjom, da je kralj Milutin obnovio Tvrdoš u doba hercegovačkog mitropolita Vasilija i igumana kir Vejamina. Ovi podaci nisu pouzdani iz razloga što Milutin nije bio kralj 1270. godine; ne postoji zvanje hercegovačkog mitropolita iz prostog razloga što se naziv Hercegovina uvodi tek nakon dolaska Turaka, a i titula mitropolita je ravna tituli arhiepiskopa, koju je u to doba nosio poglavar Srpske arhiepiskopije, i na kraju, nije nam poznat nijedan episkop Vasilije iz tog perioda. Pored ovog, postoji i predanje da je manastir podigao herceg Stefan Vukčić Kosača, ali o tome nemamo pisanih tragova.

Prve pisane pomene Tvrdoša, odnosno Trebinjskog manastira imamo 1509. godine u zapisu Marka Trebinjca, koji kaže da je pisao jedan oktoih u Tvrdošu, po naredbi arhijereja Visariona i arhiepiskopa Jovana. Inače, navedeni Marko Trebinjac je 1501. učio slikarstvo u Dubrovniku, a školovanje mu je platio manastir. Manastir je oslikan 1510. godine, što saznajemo iz sačuvanog ugovora sa dubrovačkim slikarom Vickom Lovrovim.

Tokom XVI vijeka nemamo mnogo pominjanja Tvrdoša, sem par informacija o kupovini zemlje, poklanjanju i ukrašavanju knjiga, dok je pred sam kraj vijeka, 1596. tu nastalo pismo vladike Visariona i šest glavara i vojvoda upućeno habzburškom caru Rudolfu, sa traženjem pomoći i podrške ustanku protiv Turaka. U XVII vijeku značaj Tvrdoša sve više raste, samim tim što je tu bilo sjedište hercegovačkih mitropolita, ali i što je manastir postao i političko središte srpskog naroda u ovim krajevima. Materijalno stanje manastira je tokom XVII vijeka bilo sve bolje, uzimajući u obzir širenje imanja, poklone i kupovinu knjiga, crkvenih stvari i sasuda, ali i priloge koje su tvrdoški monasi dobijali od vlaških i moldavskih kneževa, pa čak i iz Rusije.

Najčuveniji hercegovački mitropolit koji je stolovao u Tvrdošu je svakako Vasilije Jovanović, nama poznatiji kao Sveti Vasilije Ostroški i Tvrdoški. On je za mitropolita zahumskog (hercegovačkog) izabran 1639. godine, a od 1651. pod njegovom upravom je i Onogošt. Zbog problema koje je imao sa trebinjskim Turcima, mitropolit Vasilije 1655. svoje sjedište prenosi pod Ostrog, gdje je stolovao do smrti 1671. godine.

Tokom upravljanja mitropolita Vasilija hercegovačkom mitropolijom, Tvrdoš je pretrpio oštećenja uslijed velikog zemljotresa 1667. koji je mnogo štete nanio i Dubrovniku, ali su ta oštećenja sanirana.

Tokom Morejskog rata (1684-1699), koji je bio zapravo dio Velikog bečkog rata (1683-1699), tvrdoški monasi, zajedno sa ostalim crkvenim i narodnim glavarima, stali su na stranu Mletaka. Zbog toga, Turci su zauzeli manastir, a u međusobnim borbama, Mlečani su ga minirali 1694. godine. Tvrdoški monasi su se podijelili, dio je prešao na mletačku teritoriju, u manastir Savinu, a dio je ostao na dotadašnjem tvrdoškom metohu u Dužima, gdje se razvio novi manastir. Bilo je pokušaja da se manastir obnovi, uz pomoć mletačke Sinjorije, zbog zasluga tvrdoških monaha, ali ovi napori su bili bezuspješni. Kako Nićifor Dučić navodi, manastir je konačno opustio 1708. godine.

Razvaline Tvrdoša su bile dosta očuvane 1864. kada ih je posjetio Vuk Vrčević, austrijski vicekonzul u Trebinju, koji je zabilježio da i dalje ima tragova fresaka na zidovima. Vladimir Ćorović je 1911. boravio u Tvrdošu, kada su rađena i prva arheološka istraživanja. Po njegovom tvrđenju tvrdoška crkva je bila jedna od najvećih manastirskih crkava u Bosni i Hercegovini.

Manastirska crkva je bila u ruševnom stanju do 1924. kada je započeta njena obnova na inicijativu Nikole Runjevca, Trebinjca iseljenog u SAD. Radovi na obnovi su trajali do 1928. godine kada je na dan Svetog Vasilija (29. april/12. maj) tadašnji episkop zahumsko-hercegovački Jovan Ilić, uz sasluženje episkopa zahumsko-raškog Nektarija Krulja, izvršio osvećenje.

Od 1955. u njemu je obnovljen monaški život, a sjedište episkopa zahumsko-hercegovačkog i primorskog je postao 1992. godine, nakon rušenja Saborne crkve u Mostaru. U manastirskoj crkvi se čuva dio moštiju (ruka) koja najvjerovatnije pripada kraljici Jeleni Anžujskoj, majci kraljeva Dragutina i Milutina, dio moštiju sv. Joasafa (sin Simeona Siniše Nemanjića, osnivač manastira Veliki Meteori), i dijelovi moštiju Svetih mučenika sa Prevlake i Novomučenika Jasenovačkih.

Literatura:

  • M. Blagojević, Zahumsko-hercegovačka episkopija i mitropolija: od osnivanja do kraja XIX veka, Beograd 2009.
  • N. Dučić, Istorija Srpske pravoslavne crkve, Banja Luka 2002.
  • Đ. Janković, Manastir Tvrdoš. povodom 2000 godina hrišćanstva, Manastir Tvrdoš 2003.
  • V. Popović, Istorijski pregled manastira Tvrdoš i Duži, Trebinje 1928.
  • V. Ćorović, Srpski manastiri u Hercegovini, Beograd 1999.
  • Lj. Ševo, Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1878. godine, Banja Luka 2002.
Glas publike:
[Ukupno glasača: 2 Prosečna ocena: 5]
Preporučite:

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Broj poseta:

  • 243.620 poseta