Nikodim Pećki

Nikodim Pećki bio je srpski arhiepiskop, upravnik manastira Hilandara, čovek blizak kralju Milutinu Nemanjiću koji je uticao na kraljevo izmirenje sa sinom Stefanom. Zalagao se za književnost i oprobao se u graditeljstvu.

Verujući zapisu na apsotolu iz hilandarske biblioteke, Nikodim je rođen u starom jezgru srpske države, Raškoj oblasti, i to pre osvajanja Makedonije. Njegovo obrazovanje i kasnija karijera posredno bi ukazivali na činjenicu da je pripadao krupnijem vlasteoskom sloju. O pojedinostima iz njegovog života ne znamo mnogo, kao što je donekle i običaj kada se bavimo biografijama srednjovekovnih monaha. Ono što nam je donekle rasvetljeno njegovom poveljom Karejskoj ćeliji od 1322. godine, u kojoj se govori da je došao na Svetu Goru kao mlad čovek, jeste da je došao pre dolaska Danila II na mesto igumana u manastiru Hilandar, što će reći pre 1306. – 1307. godine. U žitiju Milutinovom se Nikodim spominje kao neko s kim se Milutin poznaje još pre nego što je postao iguman manastira Hilandar. Međutim, smatra se da se to odnosi na period njihovog poznanstva na saboru radi izmirenja dva kralja. Budući da je 1311. godine postao iguman manastira Hilandar, i da nije mogao imati manje od 40 godina, dolazimo do zaključka da je on rođen oko ili precizno 1270. godine.

Prvi datum u kojem se spominje kao monah jeste 1290. godina, gde se u jednom aktu rešava sudski spor između Hilandara i Zografa. Monah Nikodim je spomenut kao paraekonom hilandarskog metoha Svetog Đorđa u Solunu. Budući da je naveden kao paraekonom, monah Nikodim, zaključujemo da on nije imao nikakav visoki položaj u Hilandaru u to vreme, ali da se isticao svojom mudrošću, učenošću i poznavanjem grčkog jezika. Upravo ga ti podaci dovode u vezu sa budućim srpskim arhiepiskopom Nikodimom, jer znamo da je on imao sve te osobine. Prilikom spominjanja Katalanskog napada na Hilandar, zapisa o Nikodimovom imenu nema. Međutim, budući da je bio pomoćnik igumana Danila II, koji je blago preneo u Srbiju, kako bi ga spasao, smatra se da je Nikodim ili bio u ovoj misiji sa njim, ili je bio iguman-zamenik dok se Danilo nije vratio.

Ako uzmemo u obzir činjenicu koja se spominje u Danilovom žitiju, gde se Nikodim spominje kao njegov učenik, i ako to povežemo sa činjenicom da je Nikodim nasledio Danila na mestu igumana ovog manastira, dolazimo do zaključka da je on najverovatnije igrao ulogu igumana-zamenika dok je Danilo bio u Srbiji.

Sledeće njegovo spominjanje se desilo tek kada je postao iguman manastira Hilandara. Avgusta 1312. godine, se u jednom aktu spominje molba hilandarskog igumana Nikodima, da se isihastirji Svetog Save u Kareji dodeljuje susedna, oronula kelija Svete Trojice. Baš u to vreme, kada su se i kraljevi Dragutin i Milutin izmirili, Nikodim je bio u poseti Carigradu. Mihailo Dinić govori da se to desilo nakon posete Srbiji, što potvrđuje i sam Nikodim, kada kaže da je bio upućen od braće i državnog sabora. Njegovo poslanstvo u Carigrad, gde je on poslat po arbitražu u sporu dva kralja, verovatno ima direktne veze sa njegovim postavljanjem na mesto hilandarskog igumana. Upravo je i to prelomni trenutak kada se Milutin okrenuo od Anžujaca prema Androniku II, pa je shodno tome moguće da je Vizantija tražila novog igumana Hilandara, i to baš Nikodima, jer je on igrao glavnu ulogu u diplomatskim odnosima Vizantije i Srbije.

Po povratku iz Carigrada, Nikodim sklapa dva ugovora o kupovini vinograda u Ropaleji, tako da uvećava metoh Sv. Ilije, manstirski posed na Kalamariji. Posredstvom Milutinove povelje iz 1317/18. godine, saznajemo da je Nikodim uz pomoć arhiepiskopa Save III uspeo da izmoli pomoć kralja Milutina za isposnicu Svetog Save. Poslednji potpis kao hilandarskog starešine, a samim tim i poslednji njegov pomen na ovom mestu je bio 1316. godine, na aktu prota Isaka za Esfigmen, nakon čega se povukao u keliju Svetog Save u Kareji, odakle je i izabran za poglavara Srpske crkve.

Nikodim je izabran za presto srpskog arhiepiskopa gotovo godinu dana nakon smrti Save III. Kao vrhovni crkveni poglavar, Nikodim se starao o obogaćivanju književnog fonda, baš kao što je to činio dok je upravljao Hilandarom. Najbitniji njegov rad je bio prevod Jerusalimskog tipika Svetog Save Pustinožitelja 1318/19. godinu, odakle saznajemo da je srpski arhijerej poslao svog predstavnika po grčki original u carigradski manastir Svetog Jovana Preteče. Međutim, na političkoj pozornici, najbitnije je izdvojiti njegovo uticanje na kralja Milutina, jer je on završio one Danilove napore da ga izmiri sa sinom Stefanom koji je bio prognan u Carigrad. Zbog toga, pokazao se da je na dobroj strani, pa je i sam krunisao Stefana za kralja 6. januara 1322. godine. Ali, pored svojeg književnog, administrativnog i političkog delovanja, arhiepiskop Nikodim I se oprobao i u graditeljstvu. Zasigurno je podigao dve crkve – Sv. Dimitrija u arhiepiskopskom sedištu u Peći i, po Danilovom žitiju, mesto zvano Lizica, čiji lokalitet nije utvrđen.

Prema jednom tipiku iz 1416. godine Nikdoim je preminuo na isti datum kada je izabran za crkvenog poglavara. Tako znamo da je on stolovao ravno 7 godina, od 12. maja 1317. do 12. maja 1324. godine.

Bibliografija:

  • Dinić Mihailo, Odnos kralja Milutina i Dragutina, Zbornik radova Vizantološkog instituta XLIV, Beograd, 1953, 49 – 80.
  • Živojinović D. , Arhiepiskop Nikodim I, Istorijski časopis, LX, 2011.
  • Jovanović Tomislav, Danilo II, Danilov Učenik, Grigorije Camblak, Jefimija, Danilo III, Stefan Lazarević, Andonije Rafail, Konstantin Filozof, Jelena Balšić, Nikon Jerusalimac, Izdavački centar Matice Srpske, Novi Sad, 2015.
  • Mošin V, Akti iz svetogorskih arhiva, Beograd: Srpska kraljevska akademija, 1939.
  • Radojčić Nikola, Srpski državni sabori u srednjem veku, Sprska kraljevska akademija, Beograd, 1940.
  • Hilandarski igumani srednjeg veka, (pr. Mirjana Živojinović), Štamparija SPC, Beograd, 1998.

Glas publike:
[Ukupno glasača: 0 Prosečna ocena: 0]
Preporučite:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *