Karađorđevići i Petrovići: Dve srpske dinastije

Karađorđevići i Petrovići su kao dve srpske dinastije, vladali državama srpskog naroda od konca XVII do sredine XX veka. Porodične veze započete jednim brakom, bile su od velikog značaja za srpsku istoriju. Mada njihovi odnosi nisu uvek bili idealni, po odsutnim nacionalnim pitanjima stajali su zajedno.

Unuk i deda: prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević i kralj Nikola I Petrović tokom proglašenja Crne Gore za kraljevinu u avgustu 1910. godine

Crnogorski knjaz Nikola Petrović, zapamćen u istoriji i kao „tast Evrope“, imao je dvanaestoro dece. Udajom svojih kćerki, odnosno putem kumstva na krštenjima i venčanjima, nameravao je da stvori diplomatske veze sa vladarskim kućama i time ojača položaj Crne Gore. U vreme kada mu se rodilo prvo dete, kćerka kneginja Ljubica-Zorka, Srbijom je vladala dinastija Obrenović. Zato je za kuma izabran srpski knez Mihailo Obrenović III, koji ju je krstio preko svog izaslanika, kako je inače bila praksa u slučajevima kumstva kod vladarskih porodica.

I dalje živi mit o voždu Karađorđu, kome je Petar II Petrović Njegoš posvetio „Gorski vijenac“, naveo je knjaza Nikolu da supruga svoje najstarije kćerke potraži među njegovim potomcima. Tako je došlo do ideje da se kneginja Ljubica-Zorka uda za kneza Petra, Karađorđevog unuka i budućeg kralja Srbije. Knez Petar je stekao slavu dobrovoljnim učešćem u Hercegovačkom ustanku 1875. godine, pod imenom Petar Mrkonjić. U Crnoj Gori je prvi put boravio u februaru 1883. godine, na poziv prijatelja Boža Petrovića, predsjednika Državnog savjeta Crne Gore. Knjaz Nikola je iskoristio priliku da upozna Petra sa svojom kćerkom.

Venčali su se u Cetinjskom manastiru 30. jula 1883. godine, a kum je bio ruski imperator Aleksandar III (otac poslednjeg imperatora Nikolaja II), preko zastupnika general-lajtnanta grofa Nikolaja Fedoroviča Orlova-Denisova. Svečanosti su prisustvovali knez Đorđe, Karađorđev unuk iz starije linije porodice, knez Arsen (Petrov rođeni brat), kao i sestrić Aleksandar Nikolajević (sin Konstantina Nikolajevića i Poleksije Karađorđević, Petrove rođene sestre). Mladenci su odmah nakon venčanja isplovili iz Kotora, da bi preko Italije i Švajcarske stigli u Pariz. Tamo su skromno živeli kraće vreme, a zatim se vratili na Cetinje.

U braku koji je potrajao do prerane smrti kneginje Zorke 1890. godine, imali su petoro dece: Jelenu, Milenu, Đorđa, Aleksandra i Andriju. Milena i Andrija su umrli u prvoj godini. Đorđe je od 1903. do 1909. godine bio naslednik prestola Kraljevine Srbije, kada je abdicirao u korist brata Aleksandra. Jelena se udala za kneza imperatorske krvi Ivana Konstantinoviča Romanova, praunuka ruskog imperatora Nikolaja I.

Knez Petar i kneginja Milena su 1885. godine u Beču, bili na sahrani kneza Aleksandra Karađorđevića, Petrovog oca i kneza Srbije, koji je po zbacivanju sa prestola 1858. godine, živeo u inostranstvu.

Smrt kneginje Zorke, navela je kneza Petra da zatraži od mitropolita beogradskog da promeni krsnu slavu, te umesto Svetog Klimenta počne slaviti Svetog Andreja Prvozvanog, u spomen na dan ulaska srpskih ustanika u beogradsku varoš 1806. godine. Porodica Karađorđević i danas slavi Svetog Andreja, dok se u Karađorđevoj Topoli obeležava i Sveti Kliment. Petar se 1894. godine sa decom iselio u Švajcarsku, zbog dubokog neslaganja njegovih slobodarskih ideja sa autoritarnim i samovoljnim načinom vladavine knjaza Nikole.

Naslednik prestola kraljević Đorđe Karađorđević, crnogorski prestolonaslednik Danilo Petrović i kraljević Aleksandar Karađorđević na krunisanju kralja Petra I (Beograd, 21. septembar 1904)

Međutim, porodične veze su nastavile da se neguju. Na krunisanju Petra za kralja Srbije 1904. godine, državnu delegaciju Crne Gore je predvodio prestolonaslednik Danilo, sin kralja Nikole. Događaju je prisustvovala i kneginja Milica, Nikolina kćerka i supruga ruskog velikog kneza general-ađutanta Petra Nikolajeviča.

Proglašenju Crne Gore za kraljevinu 1910. godine, prisustvovao je i naslednik prestola kraljević Aleksandar Karađorđević, Petrov sin i Nikolin unuk. Za njegovo zdravlje je te godine, uz prisustvo kralja Nikole, služen moleban u dvorskoj crkvi na Cetinju, po saznanju da je oboleo od stomačnog tifusa. Posmrtne ostatke svoje supruge kneginje Zorke, kralj Petar je preneo iz Cetinjskog manastira 1912. godine u kriptu crkve Svetog Đorđa na Oplencu, predviđenu za porodičnu grobnicu Karađorđevića.

Premda su se dve dinastije podržavale u Balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu, ujedinjenje 1918. godine je zateklo kralja Nikolu u emigraciji. Uveren da njemu pripada pravo da vlada celim Srpstvom, organizovao je neuspešnu Božićnu pobunu 1919. godine, ne sporeći srpski identitet Crne Gore. Pošto mu je podršku u ovoj akciji pružila Kraljevina Italija, čija je kraljica Jelena bila njegova kćerka, po propasti pobune je spevana podrugljiva pesma:

„Čika Pera jaše konja bijela
A za njime Srbadija cijela
Kralj Nikola jaše konja vrana
A za njime dva-tri Talijana.“

Jedini član dinastije Petrović nastanjen u posleratnoj jugoslovenskoj državi, jeste bio Mihailo Petrović, sin kraljevića Mirka Petrovića, drugog sina kralja Nikole I. On je iz zarobljeništva u vreme Drugog svetskog rata, energično odbio ponudu svoje tetke kraljice Jelene, da bude crnogorski kralj pod italijanskim protektoratom, rečima da je: „položio zakletvu na vernost svom bratu od tetke pokojnom kralju Aleksandru, i tu zakletvu posle njegove smrti obnovio pod namesnikom knezom Pavlom.“

Bibliografija:

  • Dušan Babac (2019), Petar I, kralj Oslobodilac, Beograd, str. 44-53.
  • Dušan Babac (2018), Aleksandar I, viteški kralj, Beograd, str. 26-27.
  • Milenko M. Vukićević (2003), Kralj Petar, Beograd, str. 37-39.
  • Uroš Ječmenica (2018), Zlatni prah, Beograd, str. 448.
  • Dejan Nikolić (2002), Srpske kraljice i carice, Despotovac, str. 246.
  • Mihailo Petrović Njegoš (2001), Iz mojih memoara, Cetinje, str. 64.
Glas publike:
[Ukupno glasača: 0 Prosečna ocena: 0]
Preporučite:

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Broj poseta:

  • 243.622 poseta