Gavrilo Princip do atentata u Sarajevu

Gavrilo Princip je ostao upamćen u istoriji po atentatu u Sarajevu od 28. juna 1914. godine, koji je izvršio na austrijskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda i njegovu suprugu, vojvotkinju Sofiju. Sarajevski atentat je kao povod za izbijanje Prvog svetskog rata, bio predmet izučavanja mnogih istoričara. U ovom radu, nećemo govoriti o samom činu atentata. U radu će biti izneta Principova biografija do Vidovdana 1914. godine, uz osvrt na poslednje tamničke dane.

Gavrilo Princip bio je rodom iz bosanskog Grahova, preciznije iz sela Veliki Obljaj, istočno od Grahovog polja. Porodica Principa vodi poreklo od Jovanovića koji su, živeći na tromeđi Osmanskog carstva, Mletačke republike i Habzburške monarhije, imali zadatak da čuvaju granicu turskog carstva od upada Mlečana i Austrijanaca. S obzirom da je jedan od njihovih zadataka podrazumevao čekanje neprijatelja u zasedi dobili su nadimak Čeko. Ovaj nadimak prerastao je u prezime, i bio je u upotrebi do početka XX veka, kada porodica uzima prezime Princip. Interesnatno je da je Princip, godinama kasnije, prilikom odlaska iz Beograda uzeo lažni pasoš u kom se kao njegovo prezime beleži Čeko.

Gavrilovi roditelji, Petar Princip i Marija Mićić, ostali su upamćeni kao Pepo i Nana. Oni su u periodu od 1882-1905. godine izrodili devetoro dece, ali su im deca umirala. Od sinova su ostali živi jedino Jovo, Nikola i Gavrilo. Istoričari su dugo imali poteškoće oko datovanja Gavrilovog rođenja jer je, prema rečima onih koji su se bavili životom Gavrila Principa, u datumu njegovog rođenja sve bilo sporno – i dan, i mesec i godina. Gavrilova majka posvedočila je da je on rođen u četvrtak, dan uoči praznika Svetog arhangela Gavrila, te da je zbog toga i poneo ovo ime. Tako je datum Gavrilovog rođenja, prema svedočenju majke Marije padao na 12/24. jul 1895. godine. Sam Gavrilo je na suđenju izneo da je rođen 13. jula 1894. godine. Na suđenju Gavrilu Principu i atentatorima, sporan je bio mesec njegovog rođenja. Da je Gavrilo rođen 25. juna, kako stoji u jednoj od crkvenih knjiga, to bi značilo da je u vreme atentata navršio dvadeset godina, i prema tome bi bio osuđen na smrtnu kaznu. Pošto je utvrđeno da je rođen u julu, osuđen je na robiju.

U periodu od 1903-1907. godine, Gavrilo je pohađao osnovnu školu u Grahovu i završio četvorogodišnje školovanje kao odličan učenik. Krajem leta 1907. godine otac ga je odveo u Sarajevo, kako bi nastavio školovanje. Odluka o tome koju će Gavrilo školu upisati, pala je na njegovog brata Jovu. Jovo se dvoumio da li da mlađeg brata pošalje u Kadetsku ili Trgovačku školu. Upis u Kadetsku školu bi olakšao život Principu, s obzirom da je školovanje za austrijskog oficira bilo besplatno. Ipak, Gavrilo je 1907. godine upisan u Trgovačku školu. Do 1914. godine i atentata u Sarajevu, školovanje Gavrila Principa odvijalo se neredovno. Godine 1910. Gavrilo se preusmerio na gimnazijski vid obrazovanja. Položivši razliku predmeta, upisao je četvrti razred Gimnazije u Tuzli.

Prelazak u gimnaziju bio je posledica njegovog druženja sa starijim učenicima, gimnazijalcima, ali ga je boravak u Tuzli odvojio od drugova iz Sarajeva, pa se teško prilagođavao. Na početku školske godine imao je dvadeset izostanaka, što je upućivalo na isključenje. Gavrilo se vratio u Hadžiće kod brata Jove, i ovaj ga je posavetovao da školovanje nastavi u Sarajevu. Kada je došao u Sarajevo, bilo mu je već sedamnaest godina. Išao je u kafane i obožavao bilijar. Školovanje u Sarajevu donelo je Principu i đačku ljubav, zaljubio se u Jelenu Jezdimirović koju je upoznao na liturgiji. U ovom periodu, počeo se interesovati i za politiku pa je popustio sa učenjem. Krajem 1911. godine postao je član srpsko-hrvatske napredne organizacije srednjoškolaca. Peti razred je napustio, a u februaru 1912. godine učestvovao je u đačkim demonstracijama. Krajem maja iste godine, Princip je krenuo za Beograd.

Stanovao je u Carigradskoj ulici na Paliluli, a potom i u Lominoj ulici 47 na Zelenom vencu. U Prvoj beogradskoj gimnaziji prijavio je ispite za peti, šesti i sedmi razred, ali je pao na ispitima. Zbog nemaštine, 1912. godine je počeo da radi kao nadničar i učestvovao je u kaldrmisanju Karađorđeve ulice. Pred izbijanje Balkanskog rata, upućen je u Prokuplje, u logor komitskog odreda Vojislava Tankosića, ali nije primljen. U oktobru je napustio Prokuplje i preko Niša i Beograda, vratio se u Sarajevo gde je spremao ispite. Od marta do oktobra 1913. godine Princip je ponovo boravio u Beogradu. U junu 1913. položio je peti, a u avgustu šesti razred. Prema podacima sa kojima raspolažemo, spremao se i za polaganje sedmog razreda u junu 1914. godine, ali ga je Vidovdanski atentat preduhitrio.

Suđenje s leva na desno: Nedeljeko Čabrinović, Trifko Grabež, Gavrilo Princip, Danilo Ilić i Miško Jovanović

Godine 1913. u Beograd je stigao i Gavrilov školski drug- Trifko Grabež. Zajedno su učili i polagali ispite, a onda su se po izbijanju Drugog balkanskog rata, ponovo prijavili u dobrovoljce ali ni ovog puta nisu imali uspeha. U Beogradu se iste godine Princip sastao i sa Danilom Ilićem. Poslednje što znamo o Principovom boravku u Beogradu jeste da je u maju 1914. godine sa Grabežom bio na sahrani Jovana Skerlića. Do Vidovdana 1914. godine, Gavrilo Princip je boravio u Sarajevu. U decembru 1913. godine pisao je za sarajevski Narod. Nekoliko dana uoči atentata, zaposlio se honorarno u Prosvjeti i prepisivao zapisnike sa sednica. Kada je na Vidovdan 1914. godine izvršio atentat, Princip je uhapšen. Usledilo je austrijsko suđenje atentatorima od 12. do 23. oktobra 1914. godine u prostorijama vojne kasarne u Sarajevu. Princip, kao što je već rečeno, zbog godina nije osuđen na smrtnu kaznu. Osuđen je na dvadeset godina teške tamnice, jednim postom mesečno, svakog Vidovdana tvrdim ležajem i samicom. Zajedno sa Čabrinovićem i Grabežom, upućen je na izdržavanje kazne u Terezinštat, u Češku. Sarajevo su napustili 2. decembra 1914. godine. Početkom 1916. godine pokušao je da izvrši samoubistvo. U zatvoru je oboleo od tuberkuloze, a u novembru 1917. godine amputirana mu je ruka zbog gnojnih rana. Gavrilo Princip umro je 28. aprila 1918. godine u 18:30 u zatvorskoj sobi 33. Sahranjen je tajno u noći 28/29. aprila. Posle rata, Lebl je otkrio Principov grob. Ekshumacija je izvršena 9. juna 1920. godine a Principovi posmrtni ostaci preneti su u otadžbinu.

Tekst napisala: Mirjana Varničić, master istoričar


Bibliografija:

  • Dedijer Vladimir, Sarajevo 1914, Beograd 1978.
  • Jevtić Borivoje, Sarajevski atentat: sećanja i utisci, Štamparija Petra N. Gakovića, Sarajevo 1924.
  • Ljubibratić Dragoslav, Gavrilo Princip, Beograd 1959.
  • Ljušić Radoš, Princip Gavrilio (1895-1918): Ogled o nacionalnom heroju, Novosti, Beograd 2014.

Društvo za akademski razvoj je nevladina, neprofitna organizacija koja ima za cilj podsticanje aktivizma građana, razvoja volonterizma u Srbiji i reformi obrazovnog sistema. Od svog osnivanja, 2013. godine, DAR je pokrenuo kampanju Kultura na DAR sa ciljem da se očuva i promoviše kulturna baštine u našoj zemlji.

Preporučite:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *