Despotica Angelina Branković

Angelina Branković (1440-1520) zauzima značajno mesto u istoriji poznog srpskog srednjeg veka. Bila je supruga slepog srpskog despota Stefana i majka potonjih despota Đorđa i Jovana, poslednjih Brankovića. Svojim zalaganjem za veru, pomaganjem svetogorskih manastira i podizanjem novih svetinja, zaslužila je da se nađe među srpskim svetiteljkama.

Despotica Angelina Branković, kći Đorđa Arijanita Komnina rođena je oko 1440. godine u Albaniji. Za srpsku srednjovekovnu istoriju vezuje je, pre svega, brak sa slepim despotom Stefanom Brankovićem koji se u leto 1460. godine našao u Albaniji. Ovde se oženio Angelinom, a potom se sa suprugom uputio u Italiju u kojoj su se našli već 24. juna 1462. godine. Ovaj podatak može nas dovesti i do datovanja venčanja slepog Stefana i Angeline. Ako uzmemo u obzir vreme kada je Stefan proteran iz Srbije i njegov dolazak u Italiju možemo sa sigurnošću reći da je brak sklopljen između 8. aprila 1459. i 24. juna 1462. godine. Iz ovog braka, Stefan i Angelina su u periodu 1466-1495. godine izrodili troje dece: potonje despote Đorđa i Jovana i kći Maru. Znamo da je zajedno sa Stefanovom sestrom, groficom Katarinom Celjskom, porodica oko 1465. godine kupila od grofa Leonarda Goričkog Beograd u Furlaniji, u kom je živela do Stefanove smrti, odnosno prelaska u Srem. U kakvom su položaju bili, ne možemo sa sigurnošću tvrditi. Znamo samo da je neposredno pred svoju smrt Stefan pisao Dubrovčanima i molio ih da zaštite njegovu porodicu. U svom pismu od 1. oktobra 1476. godine slepi despot je, između ostalog, zapisao: Ne žalim moje bolesti i smrti, koliko žalim moje Angeline i moje dečice, Đure i Mare i Jovana, na kom ih mestu ostavljam […] Vlastele, molim Vas, nemojte ostaviti moju Angelinu i moju decu da poginu po mene.

Slepi despot Stefan Branković umro je u Beogradu u Furlaniji 9. oktobra 1476. godine. Njegova žena Angelina dobila je tada veliku pomoć od cara Fridriha III. Godina 1485. imala je veliki značaj za porodicu Branković. Te godine je Matija Korvin zbog svog pohoda boravio u Beču, u kom se istovremeno nalazila i Angelina sa svojim sinovima. U Beču je kralj primio i vest o smrti despota Vuka, koja je kao posledicu imala upražnjeno mesto despota u Sremu. Korvin je tada dostojanstvo sremskog despota dodelio Đorđu, a ovaj se zajedno sa majkom Angelinom i bratom uputio u Srem i smestio u Kupinovo. Boraveći u Kupinovu, sremski despoti su se, između ostalog, posvetili i pravoslavlju. Darovali su manastire i podizali nove, u duhu nastavka nemanjićke tradicije, a o čemu svedoče sačuvane povelje. Despotica Angelina je sa sinovima neposredno po dolasku u Srem 1486. godine darovala manastir Hilandar, u novembru 1495. godine uputila je povelju manastiru Svetog Pavla, da bi četiri godine kasnije sa sinom Jovanom darovala i manastir Esfigmen. Sa sigurnošću možemo reći da je despotica Angelina podigla crkvu posvećenu Sretenju u Kupinovu. Najpoznatija zadužbina sremskih Brankovića svakako je manastir Krušedol koji se prvenstveno vezuje za vladiku Maksima, ali je sasvim izvesno da je veliki doprinos načinila i despotica Angelina. Položaj Brankovića značajno je pogoršan posle smrti despota Jovana 1502. godine. Ugarski kralj Vladislav II je, prema pravilima, nakon smrti despota Jovana oduzeo posede Brankovićima koja su išla uz zvanje, i predao ih u ruke novog despota.

Ostavši bez poseda, arhiepiskop Maksim je sa majkom Angelinom napustio Srem i otišao vlaškom vojvodi Radulu. Angelina i Maksim su u Vlaškoj boravili do 1508. godine a potom su se vratili u Srem. Despotica Angelina zamonašila se u manastiru Obeda, u blizini Obedske bare, pre 1509. godine. Održavala je bliske veze sa Rusijom i od moskovskog kneza 1509. godine tražila pomoć za izgradnju crkve posvećene Svetom Jovanu Zlatoustom. Angelina je brinula i o rukopisnom nasleđu porodice Branković. O postojanju njene biblioteke svedoče sačuvane knjige koje se danas nalaze u Muzeju Srpske pravoslavne crkve kao i u Patrijaršijskoj biblioteci u Beogradu. Angelina Branković preminula je 30. jula 1520. godine u manastiru Krušedolu. Njene mošti su, zajedno sa moštima svetih Brankovića spaljene 1716. godine po turskom napadu na ovaj manastir, a očuvana je samo leva ruka majke Angeline. Srpska pravoslavna crkva proslavlja dan Svete Prepodobne Angeline i Svetog Jovana 23. decembra.

Tekst napisala: Mirjana Varničić, istoričarka


Bibliografija:

  • Dinić Knežević Dušanka, Sremski Brankovići, Istraživanja, 4, 1975, 5-44.
  • Ivić Aleksa, Istorija Srba u Vojvodini, od najstarijih vremena do osnivanja potisko-pomoriške granice (1703), Novi Sad 1929.
  • Kašanin Milan, Srpska književnost u srednjem veku, Prosveta, Beograd 1975.
  • Lemajić Nenad, Brankovići-despoti u Sremu, Sunčani sat, 8, 1998, 75-93.
  • Mitrović Katarina, Povelja despota Đorđa, Jovana i Angeline Branković manastiru Svetog Pavla, SSA, 6, 2007, 209-217.
  • Novaković Stojan, Zakonski spomenici srpskih država srednjeg veka, SKA – Državna štamparija Kraljevine Srbije, Beograd 1912.
  • Novaković Stojan, Poslednji Brankovići u istoriji i narodnom pevanju, 1456-1502. LMS, 146, 1886, 1-47.
  • Stojanović Ljubomir, Stari srpski rodoslovi i letopisi, SKA, Beograd-Sremski Karlovci 1927.
  • Tomin Svetlana, Knjigoljubive žene srpskog srednjeg veka, Akademska knjiga, Novi Sad 2007.

Društvo za akademski razvoj je nevladina, neprofitna organizacija koja ima za cilj podsticanje aktivizma građana, razvoja volonterizma u Srbiji i reformi obrazovnog sistema. Od svog osnivanja, 2013. godine, DAR je pokrenuo kampanju Kultura na DAR sa ciljem da se očuva i promoviše kulturna baštine u našoj zemlji.

Preporučite:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *