Danilo II, arhiepiskop srpski

Kulturna zaostavština srpskog srednjeg veka, obogaćena je delima i doprinosom arhiepiskopa Danila II. Njegov životni put, odnos sa srpskim kraljevima Dragutinom i Milutinom, ostavili su neizbrisiv trag i omogućili ispitivanje istorijske stvarnosti ovog vremena. U ovom tekstu će, kako bi se akcentovao značaj arhiepiskopa Danila, biti reči o njegovom životu, odnosu sa vladarskom srpskom porodicom i doprinosu koji je ostavio istoriji srpskog srednjeg veka.

Prema nepisanom pravilu, najbitnije činjenice o bilo kom vladaru ostavitiće iza sebe dvorski pisac, odnosno član dvorske službe tog vladara. Tako ćemo se, u slučaju kraljeva Dragutina i Milutina, uvek oslanjati na spise koje je kroz svojih šest žitija ostavio arhiepiskop Danilo II, član dvorske službe kralja Milutina. Kao očevidac i svedok ključnih događaja u Srbiji, ali i u okolnim zemljama, u ovo burno vreme, reč Danila II je bila presudna kada je trebalo da se čuje neko pouzdano mišljenje.

O njegovom poreklu, mladosti i svetovnom imenu, vrlo malo znamo, uprkos činjenici da je njegov biograf ostavi nekoliko dokumenata o njegovom najranijem životu. Pre nego što je postao iguman Hilandara, gotovo se ne pominje u istorijskim izvorima. Po datumima njegovih dela, koja su kasnije nastala, možemo zaključiti da je rođen oko 1270. godine. Od njegovog biografa možemo saznati da je želeo da se obrazuje, uprkos želji njegovih roditelja, koji su težili da barem Danilo ostane uz njih, jer su rano ostali bez druge dece, koja su kao mala preminula. Zbog svih tih činjenica, Danilo je postao monah, gotovo na isti način kao Sveti Sava. Prilikom Milutinovog obilaska crkava na njegovoj teritoriji, Danilo je za vreme boravka u Sopoćanima, napustio pratnju, otišao u manastir Sv. Nikole u Končulu na Ibru. U ovom manastiru ga je zamonašio iguman Nikola oko 1300. godine.

Po primanju monaškog postriga, postom, podvizima, poreklom i ranijom službom, privukao je pažnju mitropolita Jevstatija II. Već 1305. godine, uz dopuštanje kralja Milutina, Danilo je otišao na dvor kod Jevstatija II, u Peć, gde je brzo rukopoložen i primljen u mitropolitsku ćeliju. U ovoj ćeliji je on proveo godinu i po dana, pre nego što je izabran za igumana manastira Hilandar. Ostaje nam nejasno zašto je u Srbiji biran za igumana Hilandara, odnosno kojim to zaslugama je baš on postao iguman ovog manastira. Ono što je njegov biograf i učenik ostavio zapisano, i što se predpostavlja kao glavni razlog, jeste to da je Danilo pri primanju časti isticao slogu kao glavnu monašku vrlinu. To može biti precizno iz prostog razloga, što se već tada očekivao napad katalanskih razuzdanih četa.

Prve tri godine Danilovog igumanovanja u Hilandaru obeležavaju katalanske čete, koje su do tada bile najamljene od strane Andronika II Paleologa, i kojima tada ističe služba kod njega. Opisom ovog sukoba se najviše zanima Danilov biograf, koji tvrdi da je Danilo bio dobar ratnik, i mudar borac pre svega. Kao mudar borac, i uopšte mudar čovek, on je sa manastirskim blagom krenuo u Skoplje kod kralja Milutin, jer nije želeo da se Katalanci dokopaju ovog blaga. Milutina je prilično iznanadila Danilova smelost i hrabrost, i želeo je da ga zadrži u Skoplju dok sve ne prođe. Danilo je ipak odlučio da uz finansijsku pomoć kralja Milutina, i pomoć u vidu hrane pođe natrag, put Hilandara. Upravo ta odluka je bila ključna kod odbrane Hilandara, jer je ta pomoć u potpunosti spasila monahe. Pošto je do 1310. godine Hilandar odolevao napadaima Katalanaca, oni su se uputili ka Vizantiji. Međutim, ono što nisu očekivali, a što je bilo presudno za njih, jeste da je došlo do bitke kod Kavale, i da su oni bili potučeni i razbijeni.

Nakon odbrane Hilandara, Danilo je napustio igumansko mesto u Hilandaru, koje zauzima Nikodim. Danilo se povlači u keliju Svetog Save, gde će živeti povučenim životom po karejskom tipiku. Upravo u to vreme dolazi do sukoba između dva kralja, Dragutina i Milutina. Dragutin je napao Milutina, želeći da presto u Raškoj podari svom mlađem sinu Urošicu. Milutin se tada odlučio da uputi poziv Danilu, radi duhovnih potreba, kako bi se sa njim posavetovao. Sukob među braćom je bio gotov već 1312. godine, jer znamo da je pred smrt majka Jelena (1314. godine) zahtevala od braće da se pred njom izmire, o čemu nas izveštava arhiepiskop Nikodim. Nakon izmirenja braće, Danilo biva imenovan za igumana manastira Banjska, koji je u tom trenutku još uvek u izgradnji, uz obećane kralja Milutina, da će odmah nakon toga biti vraćen u Hilandar.

U Hilandaru je boravio vrlo kratko, jer je želeo da ode na hodočašće u Jerusalim. Ali, pre same smrti arhiepiskopa Save III, 1316. godine, Danilo je posetio Peć, jer su on i Milutin želeli da Danilo bude imenovan za novog arhiepiskopa. Međutim, zbog suprostavljenog plemstva, rasprave su trajale duže od godinu dana, pa je negde krajem 1316. godine na ovo mesto izabran Nikodim, koji je nasledio Danila na mestu igumana Hilandara, neposredno pre njegovog odlaska u Srbiju. Danilo je dobio mesto episkopa u Humu, što na prvi pogled možemo shvatiti kao utešnu nagradu. Međutim, episkopija u Humu je bila istorijski značajna na Nemanjinom dvoru, a i zadesile su je mnoge nedaće u ranom četrnaestom veku, zbog čega je Danilo i postavljen, kao čovek od poverenja. Nije utvrđeno do kada je on ostao na ovom mestu, niti da li je u kontinuitetu bio na ovom položaju, ili je odlazio na Svetu Goru. Ono što pouzdano znamo, jeste da je on tu napisao Žitije kraljice Jelene i Žitije kralja Dragutina. Prisustvovao je Milutinovoj smrti, pogrebu i krunisanju Stefana Dečanskog za kralja sa mesta episkopa u Humu.

Danilo II je kao prvi pomoćnik kralja Milutina, nehotice bio i njegov takmac u bogatstvu i lepoti zadužbina koje je sagradio. Sagradio je i nadgledao gradnju mnogih, ali će u ovom radu biti spomenuti samo neki od njih. Najpoznatija njegova zadužbina je svakako dorada manastira u Peći, gde je on sagradio crkve posvećene presvetoj Bogorodici Odigitriji i Svetom Nikoli, kao i oslikanu pripratu koja je spajala sve četiri crkve ovog manastira. Nastavio je onovu i završio do kraja manastira Žiče, kojoj je dogradio drvenu zgradu. Osim ovih značajnijih zadužbina, treba spomenuti i zadužbinu posvećenu Svetom Đorđu u gradu Magliču koju su podigli kralj Uroš I i kralj Milutin. Kao što je već pomenuto, nadgledao je gradnju manastira Banjska, kao i manastira Svetog Ahilija u Arilju, koje će kasnije postati grobne crkve kraljeva Milutina i Dragutina. Nakon što je ispunio svoje zadužbinarske zamisli, i time dodatno oplemenio svoju dušu, Danilo II se upokojio 19. decembra 1337. godine. Srpska pravoslavna crkva pomen na Danila slavi 20. decembra po julijanskom, odnosno 2. januara po gregorijanskom kalendaru.

Njegova najpoznatija dela, dele se ona koja su nastala zbog činjenice da nekoliko svetih i u srpskom narodu čuvenih srpskih vladara nemoju svoje službe i žitija. Međutim, iako je imao želju da sačini više dela, on je ovu ideju delimično sproveo, jer je napisao njih šest: Žitije kraljice Jelene, Žitije kralja Dragutina, Žitije kralja Milutina, Žitije arhiepiskopa Arsenija I, Žitije arhiepiskopa Joanikija i Žitije Jevstatija I, Službu arhiepiskopu Arseniju i Službu arhiepiskopu Jevstatiju. Sva njegova dela su sastavljena i prvi put objavljena zajedno u delu Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih, Arhiepiskop Danilo II, 1866. godine u Zagrebu od strane Đura Daničića.

Jedno od šest žitija koliko je objavio, se na više načina itdvaja kao posebno. Reč je o žitiju kraljice Jelene. Usput, potrebno je spomenuti da je to ujedno i prvo žitije koje je posvećenoj jednoj ženi. Kao član dvorske službe kralja Milutina, bio je jako blizak s njegovom majkom, kraljicom Jelenom, pa je zbog toga i sastavio tako precizno žitije. Sam opis kraljičin u ovom žitiju nam govori da je Danilo II bio jako blizak s njom, pa je zbog toga imao samo reči hvale za nju, najviše ističući njene karakterne osobine. Znatan deo ovog Žitija, Danilo je posvetio majčinoj brizi oko pomirenja sinova, nakon njihovog desetogodišnjeg sukoba. Samom mirenju sinova sledila gradnja njene zadužbine Gradac, u šta je ona želela da se upusti mirne duše.

Tekst napisao: Žarko Rogan, istoričar


Bibliografija:

    • Danilo Drugi, Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih: Službe, Prosveta, SKZ, Beograd 1988.
    • Jovanović T, Danilo II, Danilov Učenik, Grigorije Camblak […], Matica Srpska, Novi Sad 2015.
    • Radojčić N, O arhiepiskopu Danilu Drugom i njegovim nastavljačima, Štamparija Drag.Popovića, Beograd 1935.

Društvo za akademski razvoj je nevladina, neprofitna organizacija koja ima za cilj podsticanje aktivizma građana, razvoja volonterizma u Srbiji i reformi obrazovnog sistema. Od svog osnivanja, 2013. godine, DAR je pokrenuo kampanju Kultura na DAR sa ciljem da se očuva i promoviše kulturna baštine u našoj zemlji.

Preporučite:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *