Aleksandar Karađorđević – dva kneza, kralj i kraljević

Zajedno su proveli preko 170 godina u prinudnoj emigraciji. Dvojica su vladala Srbijom, jedan kao izabrani knez, drugi najpre kao regent i naslednik prestola, a kasnije i jugoslovenski kralj.

Aleksandar (Đorđa) Karađorđević je bio mlađi sin vožda Karađorđa i izborni knez Srbije od 1842. do 1858. godine. Rodio se 1806. godine u očevoj Topoli. Kako je imao svega 11 godina u trenutku Karađorđevog ubistva, ostao je sa porodicom u Rusiji, živeći u teškoj sirotinji, uglavnom od pomoći srpskih izbeglica. Iako se očekivalo da po školovanju u Kišinjevu, nastavi vojničko obrazovanje, ono je zaustavljeno. Oženio se Persidom, kćerkom vojvode Jevrema Nenadovića i unukom ustaničkog vojvode Jakova Nenadovića, 1830. godine.

Karađorđevići su se vratili u zemlju početkom jeseni 1839. godine, po abdikaciji kneza Miloša Obrenovića i smrti njegovog starijeg sina kneza Milana. Bilo je to pogodno vreme, jer novi knez Mihailo, Milošev stariji sin, još nije pristigao u Srbiju. Međutim, knez Mihailo je blagonaklono gledao na porodicu Karađorđević. On je Aleksandra proizveo u čin srpskog potporučnika i dao mu vojničku službu, a kasnije ga je preuzeo u svoju pratnju kao ađutanta.

Po zbacivanju kneza Mihaila 1842. godine, grupa političkih prvaka okupljena oko Tome Vučića Perišića, poznata u istoriografiji pod imenom ustavobranitelja, izabrala je Aleksandra za novog kneza. Prema pisanjima svedoka, Aleksandar nije pokazivao naročitih ambicija za vladarski presto i bio je prilično iznenađen ovakvim razvojem događaja. S druge strane, ustavobranitelji su imali nameru da putem izbora slabog, neodlučnog i uz to ustavom ograničenog kneza, ojačaju sopstvene pozicije. Zato će i čitava vladavina kneza Aleksandra, bez obzira na zasluge u postavljanju važnih temelja moderne srpske državnosti, biti zapamćena kao doba ustavobranitelja, obeležena sukobima kneza i Državnog saveta.

Borbe kneza i ustavobranitelja su dovele do Svetoandrejske skupštine 1858. godine, koja je kneza Aleksandra lišila vlasti i pozvala kneza Miloša da se vrati na presto. Knez Aleksandar je prešao u Zemun i otišao u izgnanstvo. Živeo je između Pešte i Temišvara, vodeći računa o napretku i školovanju svoje dece. Osumnjičen je za učešće u atentatu na kneza Mihaila Obrenovića 1868. godine u Košutnjaku, zbog čega je godinu dana bio u peštanskom zatvoru. Kratko se zadržavao u Beču, Nici i Parizu, da bi se zaustavio na imanju u Temištvaru. Putovao je na Cetinje, povodom venčanja svog sina Petra sa crnogorskom kneginjom Ljubicom-Zorkom. Umire 3. maja 1885. godine u Temišvaru. Najpre je sahranjen u Beču, da bi nekoliko decenija kasnije njegovi posmrtni ostaci bili preneti u crkvu Svetog Đorđa na Oplencu.

Knez Aleksandar je ukupno živeo 78 godina, od čega je 52 proveo u emigraciji, a 26 u Otadžbini.

Portret kneza Aleksandra Karađorđevića, koji je naslikao Uroš Knežević 1852. godine

Aleksandar (Petra) Karađorđević, mlađi sin kneza i potonjeg srpskog kralja Petra I Karađorđevića i crnogorske kneginje Ljubice-Zorke Petrović Njegoš, ime je dobio po dedi sa očeve strane, Karađorđevom unuku, koji je preminuo tri godine pre njegovog rođenja. Desilo se da bude rođen na Cetinju 4/16. decembra 1888. godine.

Majskim prevratom 1903. godine i nestankom Obrenovića, otvoren je put povratka Karađorđevića u Srbiju. Kako je njegov otac postao novi kralj, Aleksandar se od tada nastanjuje u Beogradu. Krajem godine postaje redov srpske vojske i biva unapređivan do čina narednika 1905. godine, kada počinje vojno školovanje u Paževskom korpusu u Sankt Peterburgu, po želji ruskog imperatora Nikolaja II. Vratio se u Srbiju 1909. godine, radi preuzimanja dužnosti naslednika prestola nakon abdikacije starijeg brata Đorđa.

Tokom Balkanskih ratova (1912-1913), komandovao je Prvom armijom Srpske vojske. Neposredno pred Prvi svetski rat, postao je regent i time vrhovni komandant.

U momentu očeve smrti 16. avgusta 1921. godine, postao je kralj Srba, Hrvata i Slovenaca. Naredne godine se oženio rumunskom princezom Marijom, sa kojom je imao tri sina: Petra, Tomislava i Andreja. Imena im je davao prema tradiciji tri plemena svoga naroda (Srba, Hrvata i Slovenaca).

Od 1929. godine, sa promenom imena države, postaje prvi kralj Jugoslavije. Zbog učestalih političkih kriza, uveo je lični režim 6. januara 1929. godine, koji je okončao donošenjem Ustava u septembru 1931. godine i obnovom parlamentarnog života. Vodio je aktivnu spoljnu politiku i inicirao stvaranje Male Antante i Balkanskog pakta.

Ubijen je 9. oktobra 1934. godine u Marseju, prilikom zvanične posete Francuskoj. Atentat su organizovali pripadnici ustaškog pokreta. Sahranjen je u kripti crkve Svetog Đorđa na Oplencu.

Na prvoj liniji fronta

Kralj Aleksandar je ukupno živeo 46 godina. Petnaest godina je proveo van Srbije.

Aleksandar (Pavla) Karađorđević se rodio 13. avgusta 1924. godine u Londonu, kao prvo dete kneza Pavla Karađorđevića i kneginje Olge od Grčke i Danske. Obožavan od strica po kome je poneo ime, detinjstvo je provodio uz jugoslovenskog kralja. Uspeo je da upozna i svog bratanca, sina kralja Petra II, takođe Aleksandra.

Napustio je Jugoslaviju zajedno sa roditeljima, mlađim bratom i sestrom, pod prisilom pučista 27. marta 1941. godine. Borio se u Drugom svetskom ratu kao pripadnik Kraljevskog ratnog vazduhoplovstva (eng. Royal Air Force), na intervenciju njegovog ujaka princa Džordža, vojvode od Kenta. Nakon rata, zaposlio se u britanskom civilnom avio-saobraćaju.

Iz prvog braka sa princezom Marijom Piom, kćerkom poslednjeg italijanskog kralja Umberta II, sa kojom se venčao 12. februara 1955. godine, imao je tri sina: blizance Dimitrija i Mihaila, potom Sergija i na kraju kćerku Jelenu (Helenu). Razveli su se 1967. godine.

Knez Aleksandar i kraljević Aleksandar u trpezariji Belog dvora

Drugi brak je sklopio sa princezom Barbarom od Lihtenštajna, 2. novembra 1973. godine u Parizu. Četiri godine kasnije, dobili su sina Dušana.

Knez Aleksandar je bio značajno društveno angažovan, osobito u osmoj i devetoj deceniji. Postao je pokrovitelj Centra za istraživanje pravoslavnog monarhizma i Suverenog vojnog viteškog reda Zmaja (2011). Odabrana saopštenja njegovog kabineta, štampana su u knjizi „Svi pod zastavu“, 2002. godine.

Preminuo je 12. maja 2016. godine u Parizu. Sahranjen je u porti crkve Svetog Đorđa na Oplencu. Kovčeg su nosili oficiri 98. vazduhoplovne brigade, čiji je počasni pripadnik bio knez Aleksandar.

Knez Aleksandar je ukupno živeo 91 godina. U prinudnom iseljeništvu je proveo 49 godina. Poslednje dve i po decenije života, povremeno bi dolazio u Srbiju i Crnu Goru.

Aleksandar (Petra Drugog) Karađorđević je rođen 17. jula 1945. godine u apartmanu 212 hotela Kleridžis (eng. Claridge’s) u Londonu. Danas, ovaj apartman nosi ime kraljevića Aleksandra (Prince Alexander Suite). Beogradska anegdota kaže da je Atelje 212 nazvan u spomen na rođenje kraljevog sina u emigraciji, dok je zvanično objašnjenje govorilo o broju stolica. Porođaju je prisustvovala tročlana delegacija iz Beograda, koju je predvodio pomoćnik ministra inostranih poslova Vladimir Ribarž.

Krstio ga je srpski patrijarh Gavrilo u Vestminsterskoj opatiji, a kumovi su bili britanski kralj Džordž VI i njegova kćerka princeza Elizabeta (odnosno, trenutna britanska kraljica Elizabeta II). Školovao se u Sjedinjenim Američkim Državama, Švajcarskoj i Velikoj Britaniji. Rano je počeo samostalan život, budući da se njegov otac potpuno posvetio organizovanju srpske političke emigracije. Kralj Petar II je zapisao u svojim memoarima: „Nadam se da će Bog štititi mog sina i pomoći mu da ima srećniji i lakši život nego što je bio moj.“

Otpočeo je vojno obrazovanje u Oficirskoj kadetskoj školi Mons, koja je od 1972. godine u sastavu Britanske vojne akademije Sandhurst (eng. Royal Military Academy Sandhurst). Služio je u 16/5. puku kraljevskih koljanika (eng. 16th/5th The Queen’s Royal Lancers) u Zapadnoj Nemačkoj, Italiji, Libiji i Severnoj Irskoj. Unapređivan je zaključno sa činom kapetana. Po napuštanju vojne službe 1972. godine, otpočeo je rad u privatnom sektoru. Te godine je bio i šampion britanske vojske u skijanju. Brzo je počeo saradnju sa srpskom emigracijom, koja ga prepoznaje kao tačku okupljanja nakon smrti kralja Petra II.

Oženio se princezom Marijom da Glorijom (1946), iz porodice potomaka brazilskog cara Pedra II. Venčanje je obavljeno 1. jula 1972. godine u Sevilji. Dobili su tri sina: Petra (1980) i potom blizance Filipa i Aleksandra (1982). Razveli su se naredni godine.

Kraljević Aleksandar je 20. septembra 1985. godine sklopio građanski brak sa Katarinom Batis. Sutradan je upriličeno i venčanje u crkvi Svetog Save u Londonu, gde je kum bio grčki kralj Konstantin II, dok je stari svat bio kraljević Tomislav, stric kraljevića Aleksandra.

Osnovao je Krunski savet 1991. godine, svoj savetodavni organ u čije je redove primio istaknute pojedince iz javnog života (Borislava Pekića, Matiju Bećkovića, Borislava Mihajlovića Mihiza, Milorada Pavića…) Prvi put je došao u Srbiju s jeseni 1991. godine, na poziv opozicionih lidera Vuka Draškovića i Vojislava Koštunice. Učestvovao je u okupljanju opozicionih stranaka u aktivnostima protiv Slobodana Miloševića.

Na svoj rođendan 2001. godine, primio je državljanstvo SR Jugoslavije i ugovor o korišćenju dvorskog kompleksa na Dedinju, od predsednika Savezne vlade Zorana Žižića u Palati federacije (danas: Palata Srbije). Po završenoj primopredaji, uputio se u Kraljevski dvor, gde i danas živi.

Odlikovan je francuskim Nacionalnim ordenom Legije časti u rangu komandira (2015), Malteškim ordenom za zasluge, jubilarnim spomen medaljama za 50. i 70. godišnjicu vladavine kralja Karla Gustafa XVI od Švedske, kao i brojnim dinastičkim i crkvenim odlikovanjima…

Potpisana fotografija kraljevića Aleksandra iz njegovog kabineta u Londonu. Na zidu je portret kralja Petra II, a na radnom stolu se vidi prvi tom starog izdanja monografije Dragoljuba Živojinovića o kralju Petru I.

Kraljević Aleksandar je rođen u emigraciji. Državljanstvo mu je oduzeto sa svega godinu i po dana života. Imao je 46 godina prilikom prvog dolaska u Srbiju. Od svog rođendana 2001. godine, stalno je nastanjen u Beogradu, što ukupno čini u dan 56 godina provedenih van Srbije.

Napomena: Titula kraljević je pripadala kraljevim sinovima prema članu 4. Porodičnog pravilnika za članove Kraljevskog doma Kraljevine Jugoslavije iz 1930. godine. Titule prestolonaslednika, krunskog princa i princa, koje se koriste uz ime Aleksandra Karađorđevića (sina kralja Petra Drugog), strane su i gotovo nepoznate srpskoj tradiciji, a naročito izvorima prava. Uz to, rešenja iz pomenutog pravilnika ne odgovaraju vremenu i trenutnim prilikama.

Aleksandar A. Karađorđević je rođen 15. januara 1982. godine u Virdžiniji, kao sin kraljevića Aleksandra i princeze Marije da Glorije. Kumovi na krštenju bili su španska kraljica Sofija i grčki kralj Konstantin II. Diplomirao je na Univerzitetu San Francisko, na odseku za odnose sa javnošću i novinarstvo.

Bibliografija:

  • Dušan Babac (2018), Aleksandar I, viteški kralj, Beograd.
  • Branislav Gligorijević (2010), Kralj Aleksandar Karađorđević, 1-3, Beograd.
  • Nebojša Jovanović (2018), Aleksandar Karađorđević, knez u senci istorije, Beograd.
  • Nebojša Jovanović (2010), Dvor kneza Aleksandra Karađorđevića 1842-1858, Beograd.
  • Slobodan Jovanović (1990), Ustavobranitelji i njihova vlada, Beograd, str. 25-259.
  • Aleksandar P. Karađorđević (2002), Svi pod zastavu, Beograd.
  • Petar II Karađorđević (2014), Moj život: memoari, Beograd, str. 258-206.
  • Nikola Moravčević (2018), Aleksandar II Karađorđević – prilozi za biografiju, Beograd.
  • Kristina Oksenberg (2015), Kraljevska dinastija, Beograd, str. 31-113, 149-161.
Glas publike:
[Ukupno glasača: 0 Prosečna ocena: 0]
Preporučite:

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Broj poseta:

  • 243.531 poseta