Zavod za zaštitu spomenika kulture Grada Beograda

Društvo za akademski razvoj od samog početka prve sezone kampanje Kultura na DAR, teži da razvija i održava saradnju sa brojnim institucijama, pravnim subjektima i pojedincima, koji podržavaju našu misiju očuvanja i promovisanja kulturne baštine u Srbiji.

Jedna od takvih institucija je i Zavod za zaštitu spomenika kulture Grada Beograda.

Ukratko o Zavodu za zaštitu spomenika kulture Grada Beograda

Ideja o stvaranju prve službe zaštite spomenika kulture u Beogradu javila se tek neposredno pred Drugi svetski rat, 1939. godine, kada je na jednoj od sednica Opštine grada bilo predloženo da se pri kulturnom odseku Opštine formira i odeljak za ispitivanje prošlosti Beograda. Pa ipak, tek trinaest godina posle osnivanja Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture Narodne Republike Srbije (1947), Narodni odbor grada Beograda 27. maja 1960. godine osniva Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.

Oktobra 1960. godine za direktora Zavoda postavljen je Jovan Sekulić, a već novembra te godine imenovan je i Savet Zavoda čiji su članovi bili Stojan Simić, ministar u penziji, arh. Bogdan Ignjatović i Svetislav Mandić, slikar-konzervator. Krajem jeseni 1960. grupa beogradskih profesora i arhitekata, među kojima su bili Miša Radovanović, Branislav Kojić, Ivan Zdravković, Bogdan Ignjatović, Dimitrije Leko, Oliver Minić, Bogdan Nestorović… pokrenuli su inicijativu da Zavod hitno zaštiti kuću Jevrema Grujića. Bojan Stupica je upravo u to vreme završavao pripreme za početak gradnje Ateljea 212 u ulici Lole Ribara, a po njegovom projektu kuća Jevrema Grujića je trebalo da se poruši i taj prostor iskoristi za gradnju Ateljea.

„Čekati-više se nije smelo. Trebalo je odmah doneti rešenje o zaštititi kuće Jevrema Grujića, a o tome nisam znao ništa. Ni kako se rešenje donosi, ni sam postupak oko njegovog donošenja i upisa u nekakav registar spomenika kulture koji još nije postojao u Zavodu“ piše Jovan Sekulić. I tako, spasivši kuću Jevrema Grujića u ulici Lole Ribara br. 17 od nestajanja, izrađeno je prvo rešenje o zaštiti spomenika kulture u Beogradu.

Prvi saradnici direktora Sekulića, od marta 1961. bili su arheolog Gordana Marjanović, istoričari umetnosti Antica Pavlović i Milorad Dželebdžić, a mesec dana kasnije su im se priključili i prvi arhitekti – Ratislava-Gita Mađarević i Mila Vulović. Prve službene prostorije Zavoda bile su u Kumanovskoj ulici br. 5, u „jednoj oronuloj, prizemnoj zgradi, više šupi nego zgradi, u dvorištu Gradskog servisa za održavanje vozila, punom krša i svakakvog drugog loma-dva sobička između kojih je bila nekakva zajednička kaljeva peć“. Prvi neodložni, radovi na tehničkoj zaštiti izvedeni su na Kuli Nebojši (kojoj je pretila opasnost od potpunog urušavanja) i Bajrakli džamiji u Gospodar Jevremovoj ulici. Danas je Zavod za zaštitu spomenika kulture smešten u zgradi bivšeg Vojnog muzeja u Gornjem gradu Beogradske tvrđave.

Već u prvim godinama rada, pored donošenja rešenja o zaštiti spomenika kulture, Zavod je izvodio radove na konzervaciji i restauraciji najugroženijeg arhitektonskog i arheološkog nasleđa, evidentirao nove arheološke lokalitete, pojedinačne arhitektonske objekte, ambijentalne urbane i ruralne celine, javne spomenike i zbirke, znamenita mesta. Prioritet u programskoj orijentaciji bilo je publikovanje saznanja o kulturnom nasleđu Beograda, a ova aktivnost je smatrana za najadekvatniji način njegove zaštite.

Opšta društvena kriza devedesetih godina XX veka odrazila se i na rad Zavoda. Nekontrolisana gradnja, brojne nadogradnje, rušenja, tzv. privremeni objekti i sl. u velikoj meri su promenili sliku našeg grada. Služba zaštite kulturnih dobara bila je u velikoj meri marginalizovana, a sistem vrednosti relativizovan. Opšta izolovanost zemlje preslikavala se na autističnost i anksioznost i institucija.

Uprkos tome, u ovom periodu Zavod se inteznivno bavio pripremom većeg broja izložbi o kulturnom nasleđu Beograda, a njihovim izlaganjem u zemlji i svetu nastojao da održi i razvije spone sa Evropom. U isto vreme uvedene su nove tehnologije i izrađeni prvi programi za kompjutersku obradu podataka o spomenicima kulture. Takođe je, uz velike napore, objavljeno nekoliko značajnih publikacija, a pokrenuto je i objavljivanje časopisa „Nasleđe“.

Promene u društvu 2000. godine uticale su i na rad Zavoda. Putevi koji su odavno zacrtani u službi zaštite, postepeno se ponovo otvaraju. Stremljenje čitavog društva ka što bržem uključivanju u evropske institucije postaju prioritet rada svih državnih institucija, pa tako i Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda. Odlukom Vlade Republike Srbije od 30. aprila 2013. godine, stekao je status ustanove kulture od nacionalnog značaja.

Posetite Zavod za zaštitu spomenika kulture Grada Beograda i zapratite ga na društvenim mrežama:

Zavod Facebook

Podržane kampanje Kultura na DAR

Preporučite:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *